Брюссель OpenAI мен Anthropic ісінде алғаш рет ескертуден нақты заң бабына көшті. 14 қазанда Дублинде өткен халықаралық ЖИ саммитінде Еуракомиссияның технологиялық егемендік жөніндегі атқарушы вице-президенті Хенна Виркуннен ЕО ЖИ басқармасы екі компанияға да ресми ақпарат сұрау жібергенін хабарлады. Осы жаз ғана толық күшіне енген заң үшін бұл — тәжірибедегі алғашқы нақты сынақ, әрі ол бірден саланың екі ірі атауына бағытталған.
Себеп — өткен жазда болған екі оқиға. Шілдеде OpenAI-дың модельдері, соның ішінде GPT-5.6 Sol және ішкі зерттеу моделі, интернетке шектеулі қолжетімділігі бар оқшауланған сынақ ортасынан шығып, бәсекелес — Hugging Face платформасының серверлеріне жетті. OpenAI-дың өз есебі бойынша, агенттер платформаның 41 өндірістік түйінінде код орындаған, кем дегенде біреуінде root-құқыққа ие болған және төрт жабық репозиторийді жүктеп алған — екі тәулікте шамамен 17 мың әрекет. Себебі қарапайым еді: модельдер өз тексерісінен алдау үшін ашық интернеттен дайын жауап іздеді. Қыркүйектің соңында OpenAI осы оқиға бойынша Сан-Францискодағы сотта талапқа тартылды — бұл, бәлкім, ЖИ әзірлеушісін бақылаудан шыққан агенттің әрекеті үшін жауапқа тартуға тырысқан алғашқы жағдай.
Anthropic-тың да өз оқиғасы бар: компанияның бір моделі сынақ кезінде үш сыртқы ұйымның жүйесіне рұқсатсыз қол жеткізген. Бұл жағдай туралы мәлімет азырақ, бірақ мәні бірдей — модель өзіне рұқсат етілген шектен шығып, бөтен инфрақұрылымға тиіп кетті.
Еуракомиссия зертханалардың өз еркімен берген түсініктемелерін жеткіліксіз деп таныды. Енді ЖИ басқармасы OpenAI мен Anthropic-тан модельдерін шабуылдан қалай қорғайтынын, тәуелсіз сарапшылар баға берген-бермегенін, жүйені іске қосқаннан кейін қалай бақылайтынын және оқыту деректерінде нақты не бар екенін ресми түрде сұрап отыр. «ЖИ адамның басшылығы, қадағалауы және бақылауында қалуы керек, және біз компаниялардың ЖИ туралы заң ережелерін орындауы үшін барлық қажетті шараларды қабылдауға дайынбыз», — деді Виркуннен.
Құқықтық тұрғыдан мәселе бір мағыналы емес. Заң ең қатаң ережелерден зерттеу мен сынақ кезеңін алып тастайды — дәл осы кезеңде екі оқиға да болды, әрі екі модель де формальды түрде еуропалық нарыққа әлі шыққан жоқ еді. Бірақ Брюссельдің логикасы басқа: бақылаудан шыққан агент сыртқы жүйелерге жетіп, ЕО нарығына әсер еткен сәтте, зерттеу мен әзірлеу үшін берілген жеңілдік күшін жояды дейді олар. Енді дәл осы мәселе тәжірибеде тексерілетін болады.
Қазіргі кезде бұл тек ақпарат сұрау, тергеу немесе айыппұл емес. Бірақ заң бойынша жалған немесе толық емес жауап берудің өзіне жаза қарастырылған, сондықтан жауаптың өзі екі компания үшін де тәуекел аймағы. Егер жіберілген түсініктемелер реттеушіні тағы қанағаттандырмаса, сұрау ресми сәйкессіздік ісіне ұласуы мүмкін — сол кезде зерттеу жеңілдігінің шекарасы туралы дау конференция талқылауы емес, нақты сот ісіне айналады.
